• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • https://www.facebook.com/eglencelitarih?ref=bookmarks
  • https://plus.google.com/+Eglencelitarihtarih
  • https://twitter.com/Eglenceli_Tarih









Anket
eglencelitarih.com'u arkadaşlarınıza da önerir misiniz?
Moğol İmparatorluğu'nun Teşkilat Yapısı

Bilindiği üzere Moğol İmparatorluğu tarih boyunca süregelmiş en büyük tek parça imparatorluktur. 1206 yılında Temuçin yani Cengiz Han tarafından kurulan bu devlet zamanında parçalanmış olan devletleri birer birer yutarak büyümüştür. Ele geçirdikleri yerlerde kendilerine direk teslim olmadıkları zaman kadın,çocuk dinlemeden katletmişlerdir. Şimdi bu imparatorluğun yapısını inceleyelim.

Askeri Yapı

Moğol İmparatorluğu , Türkler’in bozkır geleneğinden gelen ilk defa Mete Han tarafından uygulanmış onlu teşkilatı kullanmaktaydı. Ünlü İlhanlı veziri Alaeddin Ata Melik Cüveyni orduda kimsenin yerini terk etme hakkı olmadığı ve her askerin yerinde hiç vakit geçirmeden göz açıp kapayıncaya kadar hazır olduğunu söyler. Moğollar da orduda kim hata yaparsa yapsın ferman hükmünde cezası hükümdarla arası nasıl olursa olsun verilirdi. Ayrıca herkesin malumudur ki Cengiz Han çok iyi bir komuta kadrosuna sahipti. Kendisi başkentte oturup sefere çıkmasa dahi seferleri aynı hızla sürdürebilecek komutanları vardı. Çinde Muhalai, Batı’da Cebe, Sübotay, kendi karargahında Celme ve Boorçu büyük komutanlarından bir kaçı idi.

Din

Cengiz Han’ın dini hepimizin de bildiği üzere eski Türk inancı olan Tengri idi. Bu eski Türk inanç sisteminde Şamanlığın olup olmadığı tarihçilerce tartışılmıştır. Fakat şüphe yoktur ki Moğol inanç sisteminde Şamanizm vardır. Kanıtı ise daha Cengiz Han devletini kurmadan önce kabile içerisinde bir şamanın kendisine ve soyuna dünya hakimiyetinin nasip olacağını söylediği ve bunun sonucu olarak Cengiz’in andası ile arasının bozulduğu bilinmektedir. Fakat Moğollar din konusunda hoşgörülüydüler. İçlerinde önemli bir miktarda Nesturi Hristiyan’ı bulunmaktaydı. Örneğin Reşidüddin Fazlullah’ın Camiu’t-Tevarih eserinde yazdığına göre Cengiz’in küçük oğlu Tuluy’un eşlerinden Dokuz Hatun’un kabilesi Kereyitler Nesturi Hristiyan’ı idi.

Ayrıca İmparatorluk yapısında her dinden insan bulunmaktaydı. Örneğin Çağatay topraklarının idaresi için uzun bir süre çabalayan baba-oğul Mahmud ve Mesud Yalavaç Beğler Müslümandı. Cengiz Han’ın bir çok torunu Müslümanlık , Hristiyanlık gibi başka inançlara inandılar. Örnek vermek gerekirse Cengiz Han’ın en büyük oğlu Cuci’nin oğlu Berke Han gösterilebilir. Bu Han Müslümanlar’a sempati duymakta ve bu duyduğu sempati onu Tuluy soyundan İlhanlılar’ın kurucusu Hülagu’ya düşman etmektedir. Çünkü Berke, Hülagu’yu Bağdat halkını katletip, halifeyi öldürdüğü için suçlamaktadır. Bu düşmanlık onu İmparatorluk düşmanı Memlükler’in başı bir Kıpçak Türk’ü olan Baybars ile anlaşmaya dahi itecektir. Bu yüzden Berke Han ‘’hain prens’’ olarak da alınır. Bu devletin asimilasyonunu hızlandırmış merkezi otoritenin bozulmasına yol açmıştır.

Yasa

Cengiz Han Moğolistan’da ki tüm kabileleri birleştirirken bir arada tutmanın yolunu onları sağlam bir yasa çerçevesinde yönetmek gereği olduğunu kavramıştı. Cengiz Han Tarih-i Cihan Güşa’da geçtiği üzere Tatar Kavimleri okuma yazma bilmedikleri için onlara Uygurlardan yazıyı öğrenmelerini emretti. Sonra bütün yasaları tomarlara yazdılar. Bu yasalara yasak denirdi. Uzun yıllar boyunca Cengiz idaresi çöktükten sonra dahi halk yasak’tan ayrılmadı. Yasak’ı yıkan bana kalırsa Şeriat ile beraber Yasak’ı beraber kullanarak devletini yöneten ve Cengiz yasasını dolaylı yollarla çiğneyerek hüküm sürebilen Emir Timur’dur.

Posta Teşkilatı ve Casus Ağı

Ülke büyüyüp genişledikten sonra posta menzilleri yani "yam" kuruldu. Bu posta menzilleri sayesinde Asya’da kervanlar sorunsuz seyahat edebilmiş, eşkiyalara mahal verilmemiştir. Diğer bir katkısı ise herhangi bir yerde olan önemli bir olayın kısa sürede Han’a ulaşması ve devlet işlerinin hızlı yürütülmesi sağlanmıştır.

Veraset Sistemi

Moğollar’da veraset sistemi Cengiz Han’ın yasasına göre işlemektedir.

Hükümdar ailesi Ögeday sülalesidir ancak Ögeday oğlu Güyük’ün ölümü ve onun yerine türlü entrikalarla Tuluy sülalesinden Möngke’nin geçmesi sonucu merkezi otorite bozulmuş ve iç çatışmalara zemin hazırlanmıştır. Cengiz’in en büyük oğlu Cuci’nin sülalesine İrtiş’in batısındaki tüm bozkırlar miras kılınmıştır. Cengiz’in en büyük 2. Oğlu Çağatay Yasak’ın uygulanmasına memur edilip en verimli topraklar olan Kaşgarya ve Maveraünnehir verilmiştir. Cengiz Han’ın en küçük oğlu Tuluy’a babadan kalma topraklar (Yukarı Onon ve Kerülen) miras kılındı. Ayrıca Cengiz Han ölüp Ögeday tahta geçinceye kadar naipliği Tuluy yaptı. Kendisine övgüm Jean Paul Roux’a göre babası Cengiz Han kendi emrine 115 bin kişilik ordu vermesine rağmen babası ölünce tahta geçmeyip Yasak’a uymasıdır.

Yağma ve Katliam

Moğollar’da sistem şu idi: Bir yer muhasara edilmeden önce mutlaka oraya elçi gönderilir ve teslim olunmasını talep ederlerdi. Eğer teslim olurlarsa Cüveyni’de geçtiği üzere, halk bir alana toplanır, bu esnada ordu şehre girer her tarafı yağmalar, yakar, yıkar. Sonra halka dokunmaksızın bir "harabeyi" iade eder. Ancak bir direniş söz konusu olursa orayı ele geçirdikten sonra şehir bir kalıntıdan ibaret kalır. Oranın halkı kılıçtan geçirilir. Örnek verilmek gerekirse Merv Harabeleri, Semerkand, Buhara örnek gösterilebilir. Cüveyni bir saray tarihçisi olduğundan, sefer içerisindeki katliamları yazarken  çok gün yüzüne vuramamış olsa gerektir. Orta Asya, özellikle Semerkand, Buhara gibi şehirlerin günümüze ulaşabilmesini, sonradan yeniden kalkınabilmesini Timur İmparatorluğu kurucusu Emir Timur’a borçludur.


Bütün bu sistem Moğol İmparatorluğu’nun döneminin en güçlü devleti haline gelip tarihin gördüğü en büyük tek parça imparatorluk olmasında etmendir.

Gönderen: Mehmet KAYA

Kaynakça : Bozkır İmparatorluğu -Rene Grousset- , Moğol İmparatorluğu Tarihi -Jean Paul Roux- , Tarih-i Cihan Güşa - Alaaddin Ata Melik Cüveyni- , Cami'u-Tevarih -Reşidüddin Fazlullah

Paylaş |                      Yorum Yaz - Arşiv     
4311 kez okundu

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın