• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • https://www.facebook.com/eglencelitarih?ref=bookmarks
  • https://plus.google.com/+Eglencelitarihtarih
  • https://twitter.com/Eglenceli_Tarih









Anket
eglencelitarih.com'u arkadaşlarınıza da önerir misiniz?
Bilge Tonyukuk

Tonyukuk, Türk tarihinde büyük öneme sahip bir şahsiyettir. Büyük bir devlet adamıdır. 2.Göktürk Devleti’nin kurulmasında ve yükselmesinde büyük katkısı olmuş bir kişidir.

Kendisi Orhun Yazıtlarında da belirtildiği üzere Çin’de doğmuştur. Sebebi o dönemde Göktürkler’in Çin’e bağlı bulunmasıydı. Kendisi soylu Türk sülalerinden biri olan "A-shih-te’’ yani Aşide sülalesindendi. Hükümdarlık ünvanı "İlteriş’’ olan Kutluk Kağan bağımsızlık hareketine başladığında Çinli vali yardımcısı olan Wang Pen-li Tonyukuk’u tutuklamıştı. Hapisten kurtulunca Tonyukuk, Kutluk Kağan’a sığındı. Kutluk Kağan tarafından kendisi Apa Tarkan olarak tayin edildi. Bu rütbe kendisini kağandan sonraki en yetkili isim yapıyordu. Bu rütbeyi kazanmasında ben Tonyukuk’un şahsiyetinin yanı sıra büyük bir aileden gelmesinin de etkili olduğunu düşünüyorum.

Tonyukuk çok pratik ve doğru çözüm üreten, düşmanlarını çok iyi tanıyan büyük bir stratejistti. O dönemde Göktürkler’in tekrardan büyüyüp güçlenmesini istemeyen Dokuz Oğuz Kağan’ı Çinliler ve Kitanlar’a birleşip Göktürkler’i dağıtmayı düşündü. Bunu haber alan Tonyukuk hemen pratik bir çözüm yürüterek Dokuz Oğuz Kağan’ı güçlenmeden yenip kendine bağladı. Bu sebepten ittifak gerçekleşmedi. Burada benim dikkatimi çeken bir durum var bu ittifak muhtemelen bir sır içerisinde ayarlanmaya çalışılmıştır. Buna rağmen Tonyukuk bu haberi aldıysa gerçekten ciddi bir istihbarata sahip. Bu istihbaratı oraya yönlendirmesi ise onun düşmanlarını çok iyi bilen bir devlet adamı olduğunu gösterir.

Kutluk Kağan, ölünceye dek Çin’e birçok akın tertip edilmiştir. O öldükten sonra yerine geçen Kapgan Kağan bu politikaya devam etmiştir. Bu devirde Tonyukuk; İnel, Kültegin ve Bilge Kağan ile batıya Türkistan şehirlerine akınlar tertip ederek sınırları Demir Kapı’ya kadar ulaştırır. Ancak Kapgan Kağan, çok zalim bir kağandır ve etrafındaki kimseye hoşgörülü davranmaz, zulmeder. Bu politikası sebebiyle boylar isyan eder, Bayırkular’ın isyanını bastırmak için giderken ormanda pusuya düşürülüp öldürülür.

Kapgan’ın ölümü sonrası tahta oğlu İnel geçirilir. Çok zayıf ve yeteneksiz biri olan İnel boyların isyanı varken başarılı olamaz. Bunun üzerine devletin bekası için Kültegin bir ihtilal yapar, İnel’i tahttan indirir ve kardeşi Bilge’yi tahta çıkarır. İhtilal sırasında Kapgan’ın tüm vezirleri görevlileri öldürür ancak yalnızca Tonyukuk’a dokunamazlar. Sebebi ise o dönemde yaptıklarından ötürü Tonyukuk, büyük saygı görüyordu ve Bilge’nin kayınpederiydi. Devlet o dönemde çalkantılı günlerden geçiyordu. Devletin toparlanması için yine Tonyukuk Apa Tarkan pozisyonuna getirildi. Tonyukuk, Kültegin, Bilge Kağan devleti toparladılar.

Burada Tonyukuk’un ileri görüşlü ve kendi halkını adeta bir sosyolog gibi analiz etmiş olan kişiliğini göreceğiz. Devlet toparlandıktan sonra Bilge Kağan iki karar vermek ister. Birincisi Çin usulü şehirler kurup hayvancılık yerine tarımı destekleyip göçebeliği terk etmektir. İkincisi ise Budizmi teşvik edip Budist tapınaklar yaptırmaktır. İki kararda devleti yıkım noktasına getirecek Türk milletinin karakterine uymayan kararlardı. Bunun üzerine Tonyukuk Bilge’ye şu öğüdü verir : "Eğer surla çevrili bir şehirde yerleşir ve bir kere yenilirsen esir olursun, içinde Buda’ya ve Lao-tse’ye mabed yaptırırsan, onlar insanlara uysallığı ve miskinliği telkin ederler. Bu savaşcılara uymayan bilimdir” . Bunun üzerine Bilge hakan projesinden vazgeçer.

Burada Tonyukuk’un gerçekten geçmişten ders çıkartabilen bir devlet adamı olduğunu gördük. Çünkü Taspar Kağan devrinde teşvik edilen Budizmin çok kötü sonuçları olmuştur. Ayrıca Tonyukuk Bilge Kağan’a Çin ile barış halinde olmasını öğütlemiştir. Bu onun ihtilal yıllarını görmesi ile ilgili olabilir. Onun öğütlerine uyan Bilge Kağan devleti iyi bir şekilde idame eder. Bilge Kağan ardı ardına önce Tonyukuk’u 726’da sonra Kültegin’i 731’de kaybeder. Bunun üzerine isimlerini ölümsüzleştirmeye karar verir ve adlarına Çinliler’in tavsiyesi üzerine birer yazıt diktirir.

Tonyukuk yukarıdaki yazımda gördüğünüz üzere 2. Göktürk Devleti’nin kurulmasında ve yükselmesinde büyük etkisi olmuş, bir devlet adamında olması gereken tüm özelliklere sahip büyük bir devlet adamıdır. Ondan çıkartmamız gereken çok ders vardır.


Mehmet Kaya

Kaynaklar

Ahmet Taşağıl –Göktürkler-

Hüseyin Namık Orkun -Eski Türk Yazıtları-

Rene Grousset - Bozkır İmparatorluğu-

Laszlo Rasonyzi – Tarihte Türklük-

Paylaş |                      Yorum Yaz - Arşiv     
2160 kez okundu

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yapmak için tıklayın